Artxiboa gaika: Xabihirulauk idatzia

Istanbulen ikusitakoa

Han egun batzuk pasa ostean, gaur bertan itzuli naiz Istanbuletik.

Bertan, okindegi baten paretik pasatzerakoan (badakizue, begiak nahigabe holakotara joaten zaizkigu)  ate ondoan ogiz betetako bi poltsa ikusi nituen zintzilikaturik. Itxuraz okinak bertan uzten ditu ogirik erosteko dirurik ez daukatenek dohainik eraman ditzaten.

Hantxe nengoela, kalean bizi den behartsu bat hurbildu eta poltsetariko bat eraman zuen, behar zuen bezainbeste bakarrik, argazkian agertzen den hori beste norbaitek ere jasotzeko aukera utziz.

Ez dakit egun bereko ogiak edo aurreko eguneko soberakinak ote ziren. Ezta beste okindegi batzuetan gauza bera egiten ote duten ere, nik behintzat ez nuen halakorik ikusi. Baina musulmanen eskuzabaltasunaren adibide on bat iruditu zitzaidan.

Advertisements

Iruzkin 1

Xabihirulauk idatzia atalean

Ogiaren ingurukoak Ahotsak-en

Euskal Herriko Ahotsak proiektuak Euskal Herriko ahozko ondarea eta hizkerak bildu eta zabaltzea dauka helburu. Ahotsak.com webgunean jasotako elkarrizketa batzuk ikusgai dituzte, eta beste baten batzuk etorkizun hurbilean eskuragarri egongo dira.

Denetariko gaiak lantzen dira adinekoei egindako elkarrizketa horietan, baita ogiaren ingurukoak ere: okinen bizimodua, ogi moetak, banaketa eta salmenta, errazionamendua, … Hemen horietako pasarte batzuk jaso ditut adibide gisa, baina askoz gehiago daude hortik. Bertan murgiltzeak pena merezi du.

Okindegiko lana

Ogi-banatzaile

Ogi ona saldu eta txarra jan

Errotariarekin tratua; ogia egiteko modua

Milesker Badihardugu Euskara Elkarteari Ahotsak.com-eko edukiak cc-by-sa lizentziapean (Aitortu-Partekatu baimen berberarekin)  partekatzeagatik.

3 Iruzkin

Uncategorized, Xabihirulauk idatzia atalean

Sustraietatik kimua

Etxean ogia egiten dutenen ahotan sarri entzun izan dut mundu honetan sartzeko arrazoia inguruan ganorazko, gutxienezko kalitatezko, ogirik ez aurkitzea izan zela. Hori izan zela lehenengo pausoa ematera bultzatu zituena. Nire kasuan aldiz, abentura hontan hasteko lehenengo pauso hori ematera, lehenengo saiakera egitera, eraman ninduena beste zerbait izan zen.

Orain dela urtebete pasatxo izan zen, aurreko negu hasierako astebukaera goibel eta motel horietako batean, normalean ezer gutxi egiteko gogoa pizten duten horietako bat. Horrelako astebukaera horri deskantsatzeko erabiltzeaz gain nolabaiteko etekina ateratzeko moduari bueltak ematen hari nintzaiola aitxaitxa Nicasioz gogoratu nintzen. Txikitan, gure etxera etortzen zenetan ogia egiten genuen (batzutan bai behintzat). Oso gaztea nintzen eta zoritxarrez ezer gutxi gogoratzen dut: ogi txikiei nahi genuen forma eman eta gainazala arraultze edo gorringoz margotzen uzten zigula eta behin labetik ateratakoan bakoitzak norberak egindako ogia jaten genuela, guk geuk eskuz egindako lanaren harrotasunez.

Oroitzapen horien haritik, hori bihurtu nuen nire astebukaerako plana, ogia egitea. Baina nola? Ez neukan aitxaitxa Nicasio berari galdetzeko, ingurukoek ere ez zuten gogoratzen, ez neukan horri buruzko libururik, … Agian interneten begira nezakeen, baina ez nuen holakorik egin. Sena erabiliz egitea erabaki nuen, ura, uruna, gatza eta legamia konbinatzeak eta gero laberatzeak ez luke zertan zaila izan behar. Eta horrela egin nuen, legamia ur epeletan disolbatu, “eskatzen duen beste” urun bota, … Oraingo perspektibaz argi daukat legami gehiegi erabili nuela, orea oratu baino kupida gabe torturatu, … baina emaitza ona izan zen, itxura dexentekoa eta jangarria.

Horrek ogia gehiagotan egitera animatu ninduen. Hasieran modu beretsuan, sena eta txikitako oroipen txiki horiek gidaturik,  eta aurrerago blog, foro, ikastaro eta liburutan ikasiz, ama orearen munduan murgilduz, errotak eta okinak bisitatuz, … astero ogia eginez apurnaka hobetuz … guztiz engantxatua gelditu arte.

Guzti hori neguko eguraldi kaxkarraren erruz, eta aitxaitxa Nicasiori esker.

Berak ogia egiten jakiteak bazuen bere zegatia. Bere bizitzan izan zituen beste lanbide batzuen artean, gazte denboran, okina izan bait zen, lehenengo Bermion eta gero Arrasaten. Pena bat da esperientzia hori ganoraz jasotzeko aukerarik ez izana.

Txikitan gure etxean ogia egitearen oroitzapen zatitxo horietaz aparte, bada gure familian, etxe gehienetan, aitxaitxa Nicasio okina zeneko beste arrasto bat, argazki zahar bat. Bertan aitxaitxa Bermion eskuan ogia duela agertzen da. Ogi borobil bat, inguru hontan opila bezela ezaguntzen dugunaren edo agian beste toki batzutako tremesaren antzerakoa.

Aurreko neguan ogia egitea denborapasa gisa hartu nuen bezala, hori utzi gabe, aurten Bermioko argazki hori erabili dut orduak eskulanetan pasatzeko.

Argazki hori apur bat moldatu, inprimatu, bertako kolore bakoitzeko stencilak (txantiloiak) moztu, eta paperean sprayez margotzen orduak eta orduak eman ditut. Gero, atzo gauean, Bermiora joan eta jatorriko argazkia atera zen lekuan, kasino osteko San Migel eskilaretan, itsatsi nuen.

Gaur goizean berriz hurbildu naiz bertara, ganorazko argazkiren bat ateratzeko ideiaz, baina (gabitzaileek kenduta edo) jada ez zegoen bere tokian.

Kalean zerbait egiteak hori dauka, ez dago jakiterik urteak edo minutuak iraungo ote dituen. Loteria hori jokuaren zati bat da, eta holan behar du. Ordu gutxi batzutan desagertu izanak ez du esan nahi lantzen pasatako ordu luzeek balio izan ez dutenik. Emaitzaren zain egon gabe prozesua bera ere disfrutatzen baita, are gehiago kasu honetan bezala aitxaitxa Nicasiotaz oroitzeko balio izan badit.

6 Iruzkin

Uncategorized, Xabihirulauk idatzia atalean

Txokolate ogia

Madrid tiene miga-n errezeta hau eta Chocolate&Zucchini-n beste hau ikusita, txokolate ogia nire erara egitera animatu naiz.

Hauek dira erabilitako osagaiak:

  • 400 gr ogia egiteko galirin zuri
  • 240 gr ur
  • 200 gr ama ore
  • 5 gr gatz
  • 35-40 gr kakao hauts (gutxi gorabehera)
  • 125gr-tako txokolate beltz (62% kakao) tableta bat
  • eztia

Galirina, ura, ama orea eta gatza ondo nahastu eta ordu ediz edo utzi.

Ostean, lehenengo hartzidurarena (fermentazioarena) izango zen tarte horrekin jarraitu, bi ordu t’erdi gutxi gora behera. Tarte horretan, ohiko tolesdurak eman beharrean, kakao hautsa gehitu eta nahastu. Kakao kantitate osoa bapatean gehitu eta nahastea zaila izango litzateke. Nik adibidez kakao hauts kantitate guztia ordu erdiko itxaronaldiekin, hiru tarte ezberdinetan gehitu nizkion, ondo nahasteko ondo oratuz.

Denbora hori pasatakoan txokolatea (zatixoetan zatituta) eta eztia gehitzeko garaia da. Orea ondo zabaldu eta txokolate zatitxoak eta ezti apur bat gehitu ostean orea tolestu. Berriz behar beste errepikatu txokolate guztia erabili arte.

Kontu haundiz oreari barra forma eman, txokolate zatitxoak eta eztia azalera agertu ez daitezen saiatuz. Irineztatutako trapu baten batu eta hurrengo egunerarte hozkailuan gorde (hozkaikuan sartu gabe, ordu gutxi batzuz ere utz daiteke).

Hurrengo egunean, labea aurrez 200ºC-tara beroturik daukagula, oreari gainazalean ebakiak egin eta labera sartu.

Labean 40 bat minutuz eduki,  lehenengo 10 minututan lurruna mantenduz eta azken 20 minututarako tenperatura 180-185ºC-tara jeitsiz.

Labetik atera eta usain hori hor edukita, posible izan ezkero, hotzitu arte itxaron.

Kontutan eduki beharrekoak:

  • Kakaoa oreari gehitzea ez da erraza, nahasketa uniforme bat lortzea kostatzen da. Ondo landu eta pazientziaz ibili beharra dago.
  • Txokolate zatiak eta eztia ez dira orearekin guztiz nahasten, nolabaiteko geruzak sortzen dituzte. Bigarren hartzidurarako eta labean dagoenerako orearen azala ahal den leunena eta garbiena egotea komeni da, beraz kontuz gehitu azken osagai horiek ahal den heinean barrukaldean geldi daitezten.
  • Kakao eta eztiak hartziurak zailtzen dituzte, horregatik ohikoa baino ama ore proportzio haundiagoaz egin dut. Bigarren hartzidurarako gau bat hozkailuan gordetzeak, prozesuari denbora emateaz gain orea hotz egotean forma egokia mantentzen laguntzen du.
  • Labeko tenperaturekin ez pasatzea komeni da. 200ºC-tatik gora labeztatu ezkero gianazala gehiegi gogortzen da eta txokolate zatiak apur bat urtu beharrean nolabait erre eta mingostu egiten dira.

17 Iruzkin

Xabihirulauk idatzia atalean

Platano ogia

Australian bizi nintzela sarritan jaten nuen, gosaltzeko edo bidai luzeetan gosea arintzeko, bertan banana bread (platano ogia) deitzen dioten zerbait. Ogi bat baino bizkotxo estiloko zerbait dela esan daiteke, bai itxuraz eta bai zaporez. Interneten aurkitu eta  lagunengandik jaso izan ditudan errezetatan arraultzak eta legami kimikoa bezalako osagaiak aurki izanak oinarritzat bizkotxoa duela baieztatu didate.

Saiatu naiz behin edo behin horrelako zerbait prestatzen, eta tira, emaitzak bertakoaren berdin berdinak ez izan arren, ba zuten benetakoaren nolabaiteko kutsu bat.

Ez, ez nator errezeta horietako bat hemen kopiatzera, experimentu baten emaitza (behin behinekoa behintzat) erakustera baizik. Platano ogia izenetik hasi eta … ba hori lortzen saiatu naiz, ama orez eginiko oinarrizko ogi errezetan oinarrituta nolabait platanoaren zaporea sartzea.

Hauek dira erabilitako osagaiak:

  • 500 gr ogia egiteko galirin zuri
  • 300 gr ur
  • 200 gr ama ore
  • 6 gr gatz
  • 40 gr gurin
  • 4 gr kanela hauts
  • 40 gr azukre
  • 2 platano haundi (helduak badaude hobe)

Alde batetik galirina, ura, ama orea eta gatza nahastu.

Bestetik, gurina urtu eta kanela hautsa eta azukrea bertan nahastu.

Hasierako nahasketa horrekin, ogi normal baten lehenengo hartziduraren (fermentazioaren) ohiko pausoak jarraitu: ordu erdi batez deskantsatzen utzi, eta gero apur bat koipeztatutako azalera baten noiz behinka tolesdura batzuk eman. Nik bi ordu t’erdiz edo eduki nuen, ordu laurdenero edo tolestuz, baina hori tokian tokiko eta eguraldiaren baldintzen (tenperatura gehienbat) araberakoa da.

Ordurako gurin, kanela eta azukre nahastura sendotu xamar egongo da.

Platanoak zatitu, eta ogi orea nolabait zabalduz bertan gurin nahastura igurtzi eta platano zati batzuk ipinita orea tolestu. Lan hau gurina eta platano zati denak erabili arte errepikatu. Egia esan azkenetarako orea maneiatzea ez da oso erraza.

Molde bat gurinez igurtzi eta orea bertara pasatu tarte batez hor utziz. Nire kasuan ordu t’erdiz, baina lehen bezala hori tenperaturaren araberakoa da.

Labea 250ºCtara aurre-berotua dagoelarik, oreari gainazalean ebaki bat edo batzuk eman ostean molde eta guzti labera sartu.

Labean 40-45 bat minutuz eduki azkenengo 20etan edo 200ºCtara jeitsiz. Tarte horretan gainazalak kolore ona duela ikusi ezkero aluminiozko paperarekin tapatu erre gabe kolore hori mantendu dezan. Bide batez, labea zabaltze horrek ogi, kanela eta platano usainaz disfrutatzeko aukera emango digu. Eskuzabal senitu ezkero, lehioa zabaldu eta usaina bizilagunekin ere konpartitzea ez legoke gaizki.

Labetik ateratakoan, hotzitzen utzi (tentazioa aguantatu ezkero behintzat).

Eta bukatzeko … jan! Gosaltzeko edo otordu tartetan jateko egokia dela uste dut, etxean behintzat horrela jan dugu.

Esan bezala, hau experimentu baten behin behineko emaitza da, eta zihur gauzak hobetzerik dagoela. Inor horrelako zerbait prestatzen saiatu eta emaitza hobetzeko modurik aurkitzen badu (osagaien kantitateekin jokatuz, nahasteko modu hobeagorik aurkituz, …) eskertuko nuke hemen erakustea. Horrela denok (eta ni gehien bat) ikasten joango gara.

6 Iruzkin

Xabihirulauk idatzia atalean

7 egun 7 ogi Berlinen

Azkenaldiko bidaietan, hauek norberaren zaletasunekin lotzen saiatu ezkero tokiak beste maila ezkutuago batzuetan ezagutzeko aukera ematen dutela konturatu naiz. Ni behintzat horretan saiatu naiz eta nire bidaiak aberatsagoak izatea lortu dudala uste dut. Betiko monumentu eta bestelakoez gain, turiston begibistatik at dauden txoko, ohitura  edo egunerokotasunak ikusi eta biziz.

Duela gutxi adibidez, astebete libre nuela eta Berlinen izan nintzen. Brandenburgoko ate, museo eta bestelakoak bisitatu bai baina nire azkenaldiko zaletasunen haritik alde batetik ezkutuko hormetan, ezusteko txokotan, dauden artelanak aurkitu eta bestetik ogi ezberdinak dastatu ahal izan nituen.

Ogiei dagokienez, egunero ogi ezberdin bat probatzen saiatu nintzen, eta hau horren kontakizuna da.

Berlinen txoko guztietan aurki daitezke okindegiak, hemen ditugunak baino askoz gehiago, alemanek ogiaren inguruan duten kulturaren adierazle. Horietako asko gainera ogi organiko eta “bio”-etan espezializatuak. Organikoa esaten dutenean, hemen ematen diogunaren esanahi bera ematen diotela suposatzen dut. Baina “bio” hitz hori … era guztietarako produktuak ikusi ditut hitz horrekin markatuta, auskalo zer sartzen den saku horretan.

Zoritxarrez, ez dakit alemanieraz eta ez nuen aldez aurretik gaiarekin lotutako hitzen hiztegitxorik prestatu (hurrengorako etxekolanak eginda joango naiz). Orokorrean berlindar askok ingelesez badakiten arren, okin eta okindegi saltzaileen artean hizkuntza hori dakitenak  gutxiago direla iruditu zitzaidan. Guzti horrek komunikazioa zaildu zuen, eta behin edo behin gehiago jakiteko edo barruraino sartu eta labearekin lanean zebiltzenekin hitzegiteko gogoz gelditu nintzen.

Baina tira, batzutan sena erabiliz eta bestetan saltzaileari aukeratzen utziz azkenean zazpi ogi ezberdin probatu ahal izan nituen. Zorionez, ogi bakoitzak bere izena (eta batzuetan abizen guztiak ere) bazuen eta hori apuntatuta eta gero etxean itzulpen lanak eginda jandakoa zer zenaren ideiatxo bat badaukat. Hona hemen:

1) Patata ogia: Astebukaerako azoka txiki horietako baten erosia, gari eta patata urunez egindakoa. Teorian egunean bertan egindakoa zen baina egun batzuk bazituela zirudien, gogortu beharrean bigun eta aldi bateko historia izatearen zaporez. Zapore ezaguna niretzat (baina ez patatarena), ez oso fuertea baina zaharra izatearen toketxoaz. Holan behar al du? Patataren eragina al da? Ahuntz gaztarekin bizitza apur bat ematen saiatu nintzen baina arrakasta haundirik gabe. Niretzat patata ogi hau hori, patata bat izan zen.

2) Zekale eta gari ogi erdi-integrala: Kreuzberg auzoan erdi galduta, turkiarrak bizi eta beraien giroa duen ingurua aurkitu ezinik nenbilela, benetako okindegi batekin egin nuen topo. Bertan lan eta bezeroen bistara zuten labe baten egiten zituzten ogiak. Kategoriako ogia erosi nuen bertan, benetan on ona, biak izan arren zaporean gariak zekaleak baino pixu gehiago zuelarik. Bera bakarrik jateko modukoa bazen ere nik morokar saltsa batekin lagundu nuen. Hurrengo egunean ere primerakoa zegoen.

3) Fetadun ogia: Type 550 gari uruna, feta gazta, piper gorria,  pepperoni, … denetarik zeukan. Forma arraroko ogia, oreari buelta batzuk emanda ilargi edi edo adar itxura eman arte. Mamin hezea eta azal biguna zeukan piper eta feta zatiak nabarmen igartzen zirelarik. Feta zatien inguruan orea banandu eta haitzuloak sortu zituen. Zapore oneko eta jateko oso erraza zen ogia, otartekoren baten ordez bidean otordu bat egiteko modukoa.

4) Espelta eta hazidun ogia: Dendariaren gomendioz hartu nuen ogia, zer zen jakin gabe, alemanieraz apuntatu eta behin etxean itzultzekotan … eta hau sorpresa! Espelta inoiz dastatu gabekoa nintzen eta gozo xamarra omen da, baina ogi hau OSO garratza zen, Tebak dioenez ama orearen ondorioz edo … Nire gustorako gehiegizko garaztasuna zeukan, agian zerekin jan jakin ezkero … bertako saltxitxoi antzeko batekin laguntzen saiatu nintzen baina …

5) Intxaur eta hur ogia: Astean gehien disfrutatu nuen ogia, hurrak eta intxaurrak tamainu egokian zatituak urun integralean ondo nahasturik. Zatitxorik tokatzen ez zen mokauetan (gutxitan) bi horien zaporea ere igartzen zen. Gehiegizko betekadarik sentitu gabe jateko moduko ogia, neurrikoa. Gosaltzeko eta meriendatzeko Nutella kantitate ganorazko batez ezin hobea. Okin afizionatu honek egunaren bukaerarako erabilitako portzentaia honoko hau izan zen: 100% intxaur eta hur ogi bat 100% Nutella potearekin, biak garbi utzi arte.

6) Zekale ogitxoak: Berlingo horma zegoeneko ibilibidea jarraitzen nenbilela, gosari eta bazkari artean goserik ez pasatzeko okindegi industrial batean erosi nituen (croissant-en itxura pista bezela erabili izan banu …). Zekale (edo beste ezeren) zaporerik ez zuten, goma zati bat jatea bezala, eguerdirarte besterik jan gabe aguantatzeko beste eta listo. Bai, Alemanian ere horrelakoak badituzte.

7) Erromero ogia: Kanpotik hazitxoak eta barrutik erromero zatitxoak zituen. Kanpotik iluna eta barrutik argia zen, nik behintzat pretzel itxura hartu nion. Gurin apur bat ere bazaukan eta erromeroaren zatitxoekin textura eta zapore freskagarriak zituen. Nik beste ezerekin lagundu gabe erraz erraz jan nuen, baina entsalada on baten hondarrak garbitzeko egokia izango litzateke.

9 Iruzkin

Xabihirulauk idatzia atalean